Disappointed but not surprised

Vanochtend heeft de VRT een nieuwe episode van LABELS op de wereld losgelaten. Deze keer kaarten ze body positivity – of ‘body love’, zoals zij het in de reportage benoemen – aan. Als iemand die erg betrokken is bij het onderwerp én bij de reportage zelf, kon ik het natuurlijk niet nalaten om ook hierover mijn mening te geven. Buckle up, ‘cause it’s going to be a wild ride!

Over LABELS

LABELS is een nieuwe YouTubereeks van de VRT waarin jongeren worden gevolgd die van de maatschappij een bepaald label opgekleefd krijgen. Door de reeks op YouTube te gooien, hoopte de VRT om te kunnen inspelen op het veranderende mediagebruik van jongeren, die steeds minder lineair televisie kijken. De verschillende afleveringen, die zo’n kwartiertje duren, behandelen verschillende onderwerpen die een hot topic zijn binnen de leefwereld van jongeren.

Hoewel de reeks vandaag gelanceerd wordt met een aflevering die gaat over body positivity, is dit niet de eerste aflevering van de reeks. Eerder al werd er een aflevering uitgezonden over de jongeren uit Nieuw-Gent. StuBru heeft bij de introductie van hun nieuwe huisstijl van de gelegenheid gebruikgemaakt om die eerste aflevering al online te zetten bij wijze van teaser; de rest van het seizoen volgt vanaf vandaag.

Ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik me daardoor niet geflatteerd voelde.

Wanneer je als productieteam een reeks wilt maken over wat er leeft onder de jeugd, dan moet je je begeven binnen de wondere leefwereld van die jeugd. Die speelt zich tegenwoordig af op Instagram. Sociale media zijn een bron van informatie geworden waar journalisten gretig gebruik van maken. Door te zoeken op de juiste hashtags, vonden ze al snel enkele activisten binnen de Vlaamse body positive community. Die kenden dan weer andere, en zo ging de bal aan het rollen, tot de VRT in contact stond met een groot deel van de body positive community zoals ik ze heb leren kennen.

Ja, dus ook met mij. Ere wie ere toekomt: Romy had mijn contactgegevens aan de researchers van de VRT doorgegeven toen zij aan haar vroegen of ze nog mensen binnen de community kende die duidelijk voor de body positive idealen opkwam. Ik zou liegen als ik zou zeggen dat ik me daardoor niet geflatteerd voelde.

Hoge verwachtingen

Een telefonisch interview van een uur met de VRT later hadden zij een beeld van mij, en ik een beeld van de reportage die zij wilden brengen. So far, so good: wat waren we als opkomende gemeenschap enthousiast dat onze boodschap eindelijk werd opgepikt én verspreid door de openbare omroep! Uiteraard hadden we, idealisten die we zijn, al een uitgekiend idee over hoe die reportage er volgens ons uit zou moeten zien. Spoiler: mijn verwachtingen werden niet bepaald ingelost. Integendeel.

Ze opteerden voor een stereotype beeld van wat body positivity is, en hebben dat beeld alleen maar bestendigd in plaats van genuanceerd.

Toegegeven, ik begrijp dat het lastig kan zijn om een complex verhaal zoals het onze op een eenvoudige manier te schetsen, en al helemaal wanneer je daar maar vijftien minuten de tijd voor krijgt. Maar wat de VRT met deze aflevering heeft laten zien, is voor mij nog maar het topje van de ijsberg. Ze opteerden voor een stereotype beeld van wat body positivity is, en hebben dat beeld alleen maar bestendigd in plaats van genuanceerd. Sta me toe me nader te verklaren.

Serieuze bedenkingen

Het probleem begint al bij de definitie van de community zelf, die in een ideologische kramp lijkt te schieten wanneer hen wordt gevraagd naar wat “body positivity” nu eigenlijk is. Body neutrality, body acceptance, body positivity, body love, self love; het zijn termen die onterecht door elkaar worden gebruikt. Want wat moeten we eigenlijk scanderen: “Iedereen is perfect!” of “Niemand is perfect!”? We weten het eigenlijk zelf niet goed. Maar zeggen dat body positivity alleen maar draait om “tevreden zijn met je lichaam”, lijkt me nogal kort door de bocht.

Daarnaast belicht de reportage maar één aspect van de situatie, die ik allerminst wil relativeren: het fysieke voorkomen van mensen die afwijken van het heersende schoonheidsideaal (psst, dan hebben we het over 95 procent van de bevolking, just saying). Maar waarom wordt er niet gesproken over de oorsprong van de beweging, de listen van de dieetcultuur, de gevaren van eetstoornissen, of ten minste de discriminatie op sociaal of politiek vlak? Daar heb ik toch enkele bedenkingen bij.

Alwéér wordt een heel deel van de bevolking uitgesloten.

Zonder afbreuk te willen doen aan het werk dat Elodie, Jitske en Romy leveren – dag na dag inspireren ze hun tienduizenden volgers op Instagram met de boodschappen die ze, elk op hun manier, brengen – lijken hun verhalen me niet helemaal representatief voor de hele beweging. Ook Marthe, de vriendin van Jitske, maakt hier in de reportage een kritische opmerking over: “Je moet wel beseffen dat je een mooie kop hebt, je bent ‘dochter van’ en daarom kom je in de media. Je hebt een curvy body, maar het is nog acceptabel”. Ik ben me er uiteraard van bewust dat ze in een kort tijdsbestek van een kwartier geen tien verschillende verhalen kunnen opvoeren, maar dat wil niet zeggen dat een reporter of voice-over niet even een transparante kanttekening kan maken. Alwéér wordt een heel deel van de bevolking uitgesloten. Mensen met een andere huidskleur, met een handicap, of met minder dan tienduizend volgers op Instagram: er wordt met geen woord over gerept. En is dat niet nét waartegen we ten strijde trekken?

Grove fout

Nog een bedenking die ik me maakte, puur uit nieuwsgierigheid: waarom wordt tijdens de reportage duidelijk dat “Mama Elodie” – heeft de vrouw geen naam? – de moeder is van Elodie, maar niet dat Marthe de vriendin is van Jitske? Ik zal de VRT maar het voordeel van de twijfel geven en er niet van uitgaan dat het een bewuste homofobe zet was. Een gek contrast dat ook Marijne opmerkte: waarom wordt Romy geïnterviewd in de fitness, en Elodie in de frituur? “Alsof ze op die manier moet bewijzen dat ze toch nog gezond bezig is.”

Openlijk horen zeggen dat er “nog vijf kilootjes af mogen” kan voor sommigen een enorme trigger zijn, waar op geen enkele manier voor werd gewaarschuwd.

Trouwens, over de moeder van Elodie gesproken: de uitspraak die zij heeft gedaan (“Elodie was vroeger relatief slank en de laatste jaren kwamen er steeds meer kilo’s bij. […] We lossen dat wel op.”) en die totáál niet gekaderd werd, is ronduit toxisch. Wie zich enigszins verdiept in alles waar de body positive beweging voor staat, kan niet heen om onze ideeën over de dieetcultuur. Heel wat mensen die deel uitmaken van de community hebben een verleden met diëten en/of eetstoornissen, en dan openlijk horen zeggen dat er “nog vijf kilootjes af mogen” kan voor sommigen een enorme trigger zijn, waar op geen enkele manier voor werd gewaarschuwd. En dat, liefste VRT, is in mijn ogen een grove fout. Of zoals Sabine Peeters het vanochtend op haar stories verwoordde: “Kans verkeken van een zender die een béétje meer research had mogen doen.”

Hoopgevend

Wil dat zeggen dat ik alles aan deze reportage slecht vond? Nee, zeer zeker niet. We kunnen het erover eens zijn dat het belangrijk is dat zulke maatschappelijke bewegingen ein-de-lijk media-aandacht krijgen in ons kleine Belgenlandje. Door enkele activisten zoals Elodie, Jitske en Romy hun verhaal te laten vertellen, doorbreken we taboes, ondermijnen we vooroordelen en zetten we aan tot broodnodige gesprekken. De verhalen getuigen van eerlijkheid, anarchie en een sprankeltje hoop: dat het écht mogelijk is om je geliefd en gerespecteerd te voelen, ongeacht je vorm.

Daarnaast vond ik het verademend om de verschillende persoonlijkheden van de dames in hun verhalen te zien doorschemeren: Jitske is heel eerlijk over haar onzekerheden, ook over degene die verder gaan dan alleen haar uiterlijk. Romy is heel kwetsbaar en duidelijk geëngageerd om een verschil te kunnen betekenen voor anderen. Elodie probeert zich op haar geheel eigen wijze te onderscheiden van de influencers waarvan we er ondertussen, laten we eerlijk zijn, dertien in een dozijn hebben. Wat ze doen, vinden ze helemaal niet choquerend of dapper, maar bovenal normaal en nodig.

De verhalen getuigen van eerlijkheid, anarchie en een sprankeltje hoop.

Yassine stelde in mijn ogen pertinente vragen: of body positivity toch niet obesitas promoot, bijvoorbeeld; een discussie waar ik al eerder mijn licht op liet schijnen. Dat hij tussendoor ook eerlijk toegeeft dat hij het wat ongemakkelijk vindt of het zelf niet zou durven, maakt het heerlijk menselijk. Eveneens is het interessant dat de interviewer een man was, en de interviewees allemaal jonge vrouwen. Zou de reportage er anders uitgezien hebben met een vrouwelijke reporter? Ik vraag het me af.

Conclusie: dat onze verhalen eindelijk de media halen, is een ongelooflijk positieve evolutie, maar we zijn er nog lang niet. De media springen nog te selectief met de beweging om – in een poging om goednieuwsverhalen te kunnen brengen, misschien? – maar bestendigt in mijn ogen daarmee de stereotypen in plaats van ze te ontkrachten. Een té groot deel van het body positive verhaal is met deze reportage buiten beschouwing gelaten, en dat valt met een pragmatisch argument (te weinig tijd, te weinig middelen) niet goed te praten.

Shock, deze blogpost is uitgegroeid tot een steviger betoog dan ik had gedacht. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de strubbelingen die deze reportage binnen de gemeenschap heeft veroorzaakt – oh ja, daar ben ik zelf ook stevig van geschrokken. De rest houd ik wel voor een volgende keer. Want laat één ding duidelijk zijn: hierover ben ik nog lang niet uitgepraat. 😉

Liefs
Font

P.S.: De integrale reportage vind je hier.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s